Antibiotic Stewardship en Antibiotica Team (A-teams)

Wereldwijd neemt de resistentie tegen gangbare antimicrobiële middelen gestaag toe (WHO 2014, “Antimicrobial Resistance Global report on surveillance”). Het staat ook vast dat de resistentiepercentages van met name Gram-negatieve bacteriën in Nederland de laatste jaren aanmerkelijk gestegen zijn, zowel in de eerste- als in de tweede lijn (Nethmap 2015, “Consumption of antimicrobial agents and antimicrobial resistence among medically important bacteria in the Netherlands”). Deze resistente micro-organismen en de diverse uitbraken die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden vormen een bedreiging voor de patiëntveiligheid. Tegelijkertijd blijft de ontwikkeling van nieuwe antimicrobiële middelen al jaren achter en worden de mogelijkheden tot behandeling steeds geringer. Al deze ontwikkelingen rechtvaardigen een stringent beleid om te voorkomen dat patiënten in de toekomst niet meer behandeld kunnen worden. In 2012 werd door de SWAB een advies uitgebracht aangaande het restrictief gebruik van antibiotica en het invoeren van Antibioticateams (A-teams) in de Nederlandse ziekenhuizen en de eerste lijn. Dit voorstel berust op twee pijlers: richtlijnen voor het stringent gebruik van antibiotica enerzijds en het instellen van Antibioticateams in ziekenhuizen anderzijds voor de bewaking van het antibioticabeleid als geheel.

Van oudsher werd op alle locaties al veel aandacht besteed aan goed gebruik van antibiotica en het terugdringen van gebruik van breedspectrum middelen. Momenteel is in de verschillende ziekenhuizen een Antibioticateam actief bestaande uit een arts-microbioloog, een ziekenhuisapotheker en een internist(-infectioloog), om zo een nog betere bijdrage te kunnen leveren aan een zo rationeel mogelijk antibioticabeleid.

Zowel in het Diakonessenhuis als in het St. Antonius Ziekenhuis wordt gebruik gemaakt van puntprevalentiestudies naar het gebruik van antibiotica in het ziekenhuis. De uitkomsten hiervan worden gebruikt om de belangrijkste aandachtspunten voor het Antibioticateam vast te kunnen stellen.

Zowel in het St. Antonius Ziekenhuis als het Diakonessenhuis wordt door de Antibioticateams een plan van aanpak gebruikt waarin in elk geval de volgende punten zijn opgenomen:
* vaststellen van een lijst met reservemiddelen
* actualiseren van de richtlijnen antimicrobiële therapie en het online beschikbaar maken hiervan
* bevorderen van switch naar orale antibiotische therapie
* verzorgen van onderwijs over verantwoorde inzet van antibiotica
* uitbreiden van gestructureerde patiëntenbesprekingen op diverse afdelingen
* maken van werkafspraken voor de behandeling van geselecteerde infectieziekten, zoals S. aureus bacteriëmie
* stroomlijnen van therapie op basis van microbiologische diagnostiek
* stimuleren van juiste en tijdige antimicrobiële profylaxe
* genereren van data over resistentieproblematiek van de belangrijkste specialismen en het terugkoppelen hiervan aan de behandelaar

Het antibioticaformularium van het Diakonessenhuis is online beschikbaar via http://diakonessenhuis.swabid.nl/.